กิจกรรมคัดกรองโรควัณโรค

โรควัณโรค (Tuberculosis/TB)

วัณโรค เป็นโรคที่พบได้บ่อยทั้งคนในเมือง และชนบทโดยเฉพาะตามแหล่งสลัมหรือในที่ ๆ ผู้คนอยู่กันแออัด ชาวบ้าน เรียกว่า ฝีในท้อง มักจะพบในเด็ก, คนแก่, คนที่เป็นโรคเอดส์ หรือโรคเบาหวาน, ผู้ป่วยโรคไต หรือ โรคเอสแอลอี ที่ต้องกินยา เพร็ดนิโซโลนอยู่นาน ๆ, พวกที่ติดยาเสพติด, คนที่ร่างกายอ่อนแอ จากการเป็นโรคอื่น ๆ มาก่อน (เช่น หัด ไอกรน ไข้หวัดใหญ่), คนที่ตรากตรำทำงานหนัก,พักผ่อนไม่เพียงพอ, ดื่มเหล้าจัด, ขาดสารอาหาร 
ปัจจุบัน พบว่าผู้ป่วยโรคเอดส์ ป่วยเป็นโรควัณโรค แทรกซ้อนกันมาก และทำให้โรควัณโรคปอดที่เคยลดลง มีการแพร่กระจายมากขึ้น ที่สำคัญเมื่อเข้ารับการรักษา ควรต้องรับการรักษาให้จบขั้นตอนตามที่แพทย์กำหนดโดยเคร่งครัด มิฉะนั้นจะทำให้เกิดปัญหาเชื้อดื้อยาเพิ่มมากขึ้น ทำให้เป็นปัญหาลำบากในการรักษาต่อไป

สาเหตุ
        เกิดจากเชื้อวัณโรค ซึ่งเป็นแบคทีเรียที่มีชื่อว่า ไมโคแบคทีเรีย (ทูเบอร์คูโลซิส TB ) บางครั้งเรียกว่า เชื้อ เอเอฟบี (AFB/AcidFast Bacilli)  วัณโรคปอดมักจะติดต่อโดยการสูดเอาละอองเสมหะของผู้ป่วยที่ไอจามหรือหายใจรด ซึ่งจะสูดเอาเชื้อวัณโรคเข้าไปในปอด โดยตรง ดังนั้นปผู้ป่วยจึงมักมีประวัติการสัมผัสใกล้ชิด (เช่น นอนห้องเดียวกัน / อยู่บ้านเดียวกัน ) กับคนที่ป่วยเป็นโรค  ส่วนการติดต่อโดยทางอื่นนับว่ามีโอกาสน้อยมาก ที่อาจพบได้ก็โดยการดื่มนมวัวดิบๆที่ได้จากวัวที่เป็นวัณโรค หรือ โดยการกลืนเอาเชื้อที่ติดมากับอาหาร หรือ ภาชนะ โดยที่เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายทาง ต่อมทอนซิลหรือลำไส้ แล้วเข้าไปอยู่ในต่อมน้ำเหลือง ซึ่งบางครั้งอาจลุกลามเข้ากระแสเลือดไปยังปอด/ สมอง/ กระดูก/ไต  และอวัยวะอื่น ๆ ได้   ผู้ป่วยมักจะได้รับเชื้อวัณโรคเข้าไปในร่างกายครั้งแรก ในระยะที่เป็นเด็ก(บางคนอาจได้รับเชื้อตอนโตก็ได้) โดยไม่มีอาการแสดงแต่อย่างไร ยกเว้นบางคนอาจมีอาการของ ปอดอักเสบเล็กน้อยอยู่สักระยะหนึ่ง แล้วหายไปได้เอง ร่างกายจะสร้างภูมิต้านทาน  ขึ้นกำจัดเชื้อวัณโรค คนส่วนมากที่ได้รับเชื้อวัณโรคครั้งแรก จึงมักจะแข็งแรงเป็นปกติดี แต่อย่างไรก็ตาม เชื้อวัณโรคที่ยังอาจหลงเหลืออยู่บ้าง แล้วก็จะหลบซ่อนอยู่ในปอดและอวัยวะอื่น ๆ อย่างสงบนานเป็นแรมปี  ตราบใดที่ร่างกายแข็งแรงดี ก็จะไม่เกิดโรคแต่อย่างไร แต่ถ้าต่อมา อาจเป็นเวลาหลายปีหรือสิบ ๆปี)  เมื่อร่างกาย เกิดอ่อนแอด้วยสาเหตุใดก็ตาม เชื้อที่หลบซ่อนอยู่ก็จะแบ่งตัวเจริญงอกงามจนทำให้เกิดเป็นวัณโรคขึ้นได้
โดยไม่ต้องรับเชื้อมาจากภายนอก ส่วนมากจะเกิดป่วยเป็นโรควัณโรคปอด ซึ่งจะแสดงอาการดังจะได้กล่าวต่อไป
        นอกจากนี้ คนบางคนที่รับเชื้อวัณโรคเข้าร่างกายครั้งแรก เชื้ออาจจะลุกลามจนกลายเป็นวัณโรคในทันทีได้ ซึ่งอาจกลายเป็นวัณโรคร้ายแรงได้

อาการแสดง
มักจะค่อย ๆ เป็นด้วยอาการ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักตัวลดและอาจมีอาการครั่นเนื้อครั่นตัว หรือเป็นไข้ต่ำ ๆ ตอนบ่าย ๆ มีเหงื่อออกตอนกลางคืนต่อมาจึงมีอาการไอ ระยะแรกจะ ไอแห้ง ๆ ต่อมาจะมีเสมหะ ไอมากเวลาเข้านอน หรือตื่นนอนตอนเช้า หลังอาหาร
อาการไอจะเรื้อรังเป็นแรมเดือน แต่บางคนอาจไม่มีอาการไอเลยก็ได้  ผู้ป่วยอาจรู้สึกแน่นหรือเจ็บหน้าอกโดยที่ไม่มีอาการไอ(ในรายที่เป็นมาก)อาจจะหอบหรือไอเป็นเลือดก้อนแดง ๆ หรือดำ แต่น้อยรายที่จะมีเลือดออกมากถึงกับช็อกอีกทั้งในรายที่เป็นน้อย ๆ อาจไม่มีอาการอะไรเลย  (และมักตรวจพบโดยบังเอิญ)จากการเห็น “จุด” ในปอดในฟิล์มเอกซเรย์บางคนอาจมีอาการเป็นไข้นานเป็นแรมเดือน โดยไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด กรณีถ้าเกิดในเด็กเล็ก อาการมักจะรุนแรงกว่าผู้ใหญ่ เพราะมีภูมิคุ้มกันน้อย อาจแพร่กระจายไปตามกระแสเลือด มีอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบ และอาจลุกลามไปยังอวัยวะอื่น ๆ เช่น กระดูกไต ลำไส้ เป็นต้น .-

สิ่งที่ตรวจพบ
        ซูบผอม ซีด ,หายใจหอบ หรือมีไข้ การใช้เครื่องช่วยฟังตรวจปอด ส่วนใหญ่จะไม่มีเสียงผิดปกติแต่อย่างใด  บางคนอาจจะได้ยินเสียงกรอบแกรบ (crepitation) ซึ่งมักจะได้ยินตรงบริเวณยอดปอดทั้ง 2 ข้าง ถ้าได้ยินไปทั่วปอดทั้ง 2 ข้าง แสดงว่าอาการลุกลามไปมาก ถ้าปอดข้างหนึ่งเคาะทึบ และไม่ได้ยินเสียงหายใจ  ก็แสดงว่ามีภาวะมีน้ำในช่องหุ้มปอด อีกทั้งในรายที่ผู้ป่วยมีอาการเหนื่อยหอบมาเป็นเวลานาน ๆ ผู้ป่วยอาจมีอาการ นิ้วปุ้ม (clubbing of fingers) ในรายที่เป็นน้อย ๆ อาจตรวจไม่พบอาการอะไรชัดเจน ก็ได้

อาการแทรกซ้อน
        ที่สำคัญคือ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ฝีในปอด, ภาวะมีน้ำในช่องหุ้มปอด , วัณโรคต่อมน้ำเหลือง (พบบ่อยที่ข้างคอ อาจโตเป็นก้อนร่วมกับไข้เรื้อรัง หรือโตต่อกันเป็นสายเรียกว่า ฝีประคำร้อย), ไอออกเป็นเลือดถึงช็อก  ที่พบได้น้อยลงไป ได้แก่
1. วัณโรคกระดูก มักพบที่กระดูกสันหลัง /ปวดหลังเรื้อรัง หลังคดโก่ง และ กดเจ็บ) 
2. วัณโรคลำไส้ มีอาการไข้ ปวดท้อง ท้องอืด ท้องเดินเรื้อรัง ซูบผอม  ถ้า ลุกลามไปที่เยื่อบุช่องท้องที่ทำให้ท้องมานได้ 
3. วัณโรคไต 
4. วัณโรคกล่องเสียง อาจมีเสียงแหบ เป็นต้น.-

การรักษา
     หากสงสัย ควรแนะนำไปตรวจที่โรงพยาบาล เพื่อทำการวินิจฉัยโดยการเอกซเรย์ปอด ตรวจเสมหะ โดยวิธีการย้อมสีแอซิดฟาสต์ (Acid fast stain) เพื่อค้นหาเชื้อวัณโรค (AFB) หรือทำการทดสอบทูเบอร์คูลิน (Tuberculin test) การรักษา จะต้องให้ยารักษาโรควัณโรค อย่างน้อย 2 ชนิดขึ้นไป โดยมีตัวยาชื่อ ไอเอ็นเอช เป็นยาหลัก 1 ชนิด แล้วให้ร่วมกับตัวยาอื่นๆ ประมาณ (อีก 1-3 ชนิด)
การใช้ยาเพียงชนิดเดียวมักจะรักษาโรควัณโรคไม่ได้ผล ยาที่ใช้รักษาโรควัณโรค จึงมีสูตรให้เลือกอยู่หลายแบบ เช่น….
ไอเอ็นเอช + ไรแฟมพิซิน + ไพราซินาไมด์ + สเตรปโตไมซิน  นาน 2 เดือน ตามด้วย   
– ไอเอ็นเอช + ไรแฟมพิซิน  อีก 4 เดือน หรือ
– ไอเอ็นเอช + ไรแฟมพิซิน + ไพราซินาไมด์ + อีแทมบูทอล นาน 2 เดือน
ตามด้วย   
– ไอเอ็นเอช + ไรแฟมพิซิน อีก 4 เดือน 

การป้องกัน
        การป้องกัน สามารถทำได้โดย
1. ฉีดวัคซีนบีซีจี (BCG) ที่เรารู้จักกันทั่วไปคือ “การปลูกฝี”ในเด็กและบุคคลที่แสดงผลลบ ต่อการทดสอบทูเบอร์คูลิน (Tuberculin test) เพื่อสร้างเสริมภูมิคุ้มกันวัณโรค ในปัจจุบันโรงพยาบาลต่าง ๆ จะทำการฉีดวัคซีนนี้ให้แก่เด็กตั้งแต่แรกเกิดโดยทั่วไปมักจะฉีดให้เพียงเข็มเดียว และ อีกครั้ง ในกรณีเด็กไม่มีรอยแผลเป็น(SKAR) ในช่วงอายุ 6 – 7 ปี (ป.1) โดย จนท.สาธารณสุข(งานอนามัยโรงเรียน)
2. ในคนที่สัมผัสโรค โดยเฉพาะในเด็กเล็กหรือทารก แพทย์อาจให้ ไอเอ็นเอช กินป้องกันเป็นเวลา 1 ปี
3. รักษาสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอ

        โรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ ร่วมกับเครือข่ายสุขภาพ สถานีอนามัยบ้านเปียงหลวง ได้จัดกิจกรรมคัดกรองโรควัณโรค เพื่อคัดกรองโรควัณโรคในเด็กนักเรียน เพื่อเป็นการป้องกันไม้ให้โรควัณโรคแพร่ระบาดได้ในโรงเรียน ภาพกิจกรรมการคัดกรองโรควัณโรคของโรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ สามารถรับชมได้จากภาพวีดีโอด้านล่างนี้ค่ะ

2 thoughts on “กิจกรรมคัดกรองโรควัณโรค

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s